ประเทศไทยไม่ได้ขาดเงิน
แต่ขาด “สูตร”

งบกระทรวงศึกษาธิการอยู่ที่ 355,014 ล้านบาท (ร่างเดิม 355,108) เป็นอันดับ 3 ของประเทศแล้ว การเพิ่มงบเข้าสู่สูตรที่จัดสรรผิดทิศทางจะ ขยายช่องว่างเป็นสัดส่วน เพราะเงินใหม่จะไหลตามสูตรเดิม

ข้อสรุปนี้ต้องไม่ถูกใช้เป็นข้ออ้างในการตัดงบการศึกษา — ประสิทธิภาพและความพอเพียงต้องแก้พร้อมกัน

เป็นคำตอบเชิงต้นทุน แต่มี ต้นทุนแฝงที่ไม่เคยถูกวัด: ระยะทางและค่าเดินทางที่ตกกับครัวเรือนยากจนที่สุด ความเสี่ยงหลุดออกจากระบบ และการสูญเสียสถาบันศูนย์กลางชุมชน

ทางเลือกที่สาม: โมเดล เครือข่ายโรงเรียน (School Cluster) — รวมการบริหารและใช้ครูวิชาเฉพาะร่วมกัน โดยยังคงอาคารเรียนไว้ในชุมชน

ยังไม่เคยมีการประเมิน matched-DiD ย้อนหลังของการควบรวมที่ผ่านมา — ควรวิจัยก่อนขยายนโยบาย

ข้อมูล สพฐ. ปีการศึกษา 2569 แสดงว่า สพป. ขาด 71,168 อัตรา ขณะที่ สพม. เกิน 42,857 อัตรา เมื่อเทียบกับจำนวนห้องเรียน → ปัญหาคือ การกระจาย ไม่ใช่ จำนวน เพียงอย่างเดียว

อย่างไรก็ตาม แม้โยกส่วนเกินทั้งหมด ก็ยังปิดช่องว่างได้เพียง ~60% — การจัดสรรใหม่จึงเป็นเงื่อนไขจำเป็นแต่ไม่เพียงพอ

กสศ. มีขนาดเพียง 2–3% ของทรัพยากรทั้งระบบ และการมีอยู่ของกลไกเฉพาะอาจสร้าง Shifting the Burden — ทำให้ระบบหลักชะลอการปฏิรูปสูตรจัดสรรของตนเอง

นี่ไม่ใช่การวิจารณ์ กสศ. — ในบทบาทผู้ผลิตหลักฐานและระบบข้อมูล กสศ. ประสบความสำเร็จสูงมาก

รัฐธรรมนูญ มาตรา 27 วรรคท้าย บัญญัติชัดเจนว่ามาตรการที่รัฐกำหนดขึ้นเพื่อขจัดอุปสรรค หรือคุ้มครองเด็กและผู้ด้อยโอกาส ย่อมไม่ถือเป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม

ข้อโต้แย้งที่อันตรายที่สุด — จำนวนเด็กที่ลดลงคือ โอกาสยกคุณภาพต่อหัวโดยไม่ต้องเพิ่มงบ หากตัดงบตามจำนวนเด็ก จะสูญเสียหน้าต่างโอกาสครั้งเดียวในรอบศตวรรษไปอย่างถาวร

ต้นทุนการศึกษาผูกกับ จำนวนห้องเรียน ไม่ใช่จำนวนหัว — โรงเรียนที่เคยมีเด็กชั้นละ 20 คน เมื่อเหลือ 8 คน ก็ยังต้องเปิด 6 ห้องอยู่ดี