วัตถุประสงค์การเรียนรู้ของบท
อธิบายแนวคิดการประกันคุณภาพการศึกษาได้
อธิบายระบบ IQA และ EQA ในประเทศไทย
ประยุกต์หลักการประกันคุณภาพในระดับห้องเรียน
อธิบายมาตรฐานคุณภาพการศึกษาระดับสากล
13.1 แนวคิดการประกันคุณภาพการศึกษา
การประกันคุณภาพการศึกษา (Educational Quality Assurance) คือกระบวนการที่เป็นระบบเพื่อให้มั่นใจว่าการศึกษาบรรลุมาตรฐานที่กำหนดและตอบสนองความต้องการของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
Quality Assurance vs Quality Control
Quality Control (QC) คือการตรวจสอบหลังการดำเนินการ ว่าผลลัพธ์ได้มาตรฐานหรือไม่ ส่วน Quality Assurance (QA) คือการป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาตั้งแต่แรก โดยสร้างระบบที่รับประกันคุณภาพตลอดกระบวนการ การศึกษาเน้น QA มากกว่า QC
Total Quality Management (TQM) ในการศึกษา
TQM เป็นแนวทางบริหารองค์กรที่เน้น: (1) ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (2) การพัฒนาอย่างต่อเนื่อง (Continuous Improvement) (3) การมีส่วนร่วมของทุกคน (4) การตัดสินใจบนพื้นฐานข้อมูล
PDCA Cycle
Plan: วางแผนเป้าหมายและกระบวนการเพื่อบรรลุผลลัพธ์ที่ต้องการ
Do: ดำเนินการตามแผนในระดับเล็กก่อน
Check: ตรวจสอบผลลัพธ์กับเป้าหมาย ระบุความแตกต่าง
Act: ปรับปรุงแก้ไขตามผลการตรวจสอบ นำสิ่งที่ดีไปใช้อย่างเต็มรูปแบบ
13.2 ระบบการประกันคุณภาพการศึกษาไทย
IQA — Internal Quality Assurance (การประกันคุณภาพภายใน)
สถานศึกษาทุกแห่งต้องดำเนินการประกันคุณภาพภายใน ตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และฉบับแก้ไข กระบวนการ IQA ประกอบด้วย: กำหนดมาตรฐาน → วางแผน → ดำเนินการ → ตรวจสอบ → รายงาน → พัฒนา
EQA — External Quality Assurance (การประกันคุณภาพภายนอก)
สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.) ดำเนินการประเมินภายนอก สมศ. ประเมิน 3 ระดับ: ระดับปฐมวัย ระดับขั้นพื้นฐาน และระดับอุดมศึกษา
มาตรฐานการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2561
กำหนดมาตรฐาน 3 ด้าน: (1) มาตรฐานด้านคุณภาพผู้เรียน (2) มาตรฐานด้านกระบวนการจัดการศึกษา (3) มาตรฐานด้านการสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้
SAR (Self-Assessment Report)
รายงานการประเมินตนเองของสถานศึกษา (SAR) เป็นเอกสารหลักที่แสดงผลการดำเนินงานเทียบกับมาตรฐาน SAR ที่ดีต้องมีข้อมูลเชิงประจักษ์ วิเคราะห์จุดแข็ง จุดพัฒนา และแนวทางปรับปรุง
13.3 การประกันคุณภาพระดับห้องเรียน
ครูสามารถดำเนินการประกันคุณภาพในระดับห้องเรียนได้ผ่าน:
Teacher Portfolio: รวบรวมหลักฐานการปฏิบัติงานของครู แผนการสอน ชิ้นงานผู้เรียน ผลประเมิน
Peer Observation: การสังเกตการสอนระหว่างเพื่อนครู ให้ feedback เพื่อพัฒนา
Student Feedback: รวบรวมความคิดเห็นผู้เรียนเกี่ยวกับการสอน เป็นข้อมูลสำหรับปรับปรุง
Learning Outcome Achievement Rate: ติดตามว่าผู้เรียนกี่ % บรรลุวัตถุประสงค์แต่ละข้อ
13.4 มาตรฐานคุณภาพการศึกษาระดับสากล
ISO 21001:2018 — Educational Organizations Management Systems
ISO 21001 เป็นมาตรฐานการจัดการสำหรับองค์กรการศึกษา พัฒนาจาก ISO 9001 เน้นการตอบสนองความต้องการของผู้เรียนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย สถาบันการศึกษาไทยหลายแห่งได้รับการรับรองมาตรฐานนี้
IQF — กรอบคุณวุฒิแห่งชาติ
Thai Qualification Framework (TQF) หรือกรอบมาตรฐานคุณวุฒิระดับอุดมศึกษาแห่งชาติ กำหนดผลลัพธ์การเรียนรู้ 5 ด้านที่บัณฑิตทุกคนต้องมี ได้แก่ คุณธรรมจริยธรรม ความรู้ ทักษะทางปัญญา ทักษะความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล และทักษะการวิเคราะห์เชิงตัวเลข
สรุปบท
การประกันคุณภาพการศึกษาเป็นกระบวนการต่อเนื่องที่เริ่มต้นในระดับห้องเรียน สู่ระดับสถานศึกษา และระดับชาติ ครูมีบทบาทสำคัญในการสร้างวัฒนธรรมคุณภาพผ่านการสะท้อนคิด การพัฒนาอย่างต่อเนื่อง และการใช้ข้อมูลตัดสินใจ
คำถามทบทวน
PDCA Cycle ใช้ในการประกันคุณภาพการศึกษาอย่างไร
IQA และ EQA แตกต่างกันอย่างไร
SAR คืออะไร มีประโยชน์อย่างไร
ครูสามารถประกันคุณภาพในระดับห้องเรียนได้อย่างไรบ้าง
ISO 21001 แตกต่างจาก ISO 9001 อย่างไร