วัตถุประสงค์การเรียนรู้ของบท

1. อธิบายแนวคิดและประเภทของหลักสูตรได้

2. อธิบาย Tyler’s Curriculum Rationale และความสำคัญทางประวัติศาสตร์

3. ออกแบบหน่วยการเรียนรู้โดยใช้ Backward Design

4. อธิบายโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง พ.ศ. 2551 (ปรับปรุง 2560)

5. จัดทำและพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาได้

6.1 แนวคิดและประเภทของหลักสูตร

หลักสูตร (Curriculum) หมายถึงแผนสำหรับการเรียนรู้ที่ครอบคลุมเป้าหมาย เนื้อหา กิจกรรม และการประเมินผล นักวิชาการหลักสูตรแบ่งประเภทหลักสูตรไว้หลายแบบ:

ตามลักษณะของหลักสูตร

• Explicit Curriculum (หลักสูตรชัดเจน): สิ่งที่โรงเรียนตั้งใจสอน ระบุไว้ในเอกสาร

• Hidden Curriculum (หลักสูตรซ่อนเร้น): สิ่งที่ผู้เรียนเรียนรู้โดยไม่ได้ตั้งใจ เช่น ค่านิยม ทัศนคติ จากสภาพแวดล้อมโรงเรียน

• Null Curriculum (หลักสูตรที่ละเว้น): สิ่งที่โรงเรียนเลือกไม่สอน ซึ่งก็ส่งสารแก่ผู้เรียนเช่นกัน

ตามระดับ

• Macro Curriculum (ระดับชาติ): กำหนดโดยกระทรวงศึกษาธิการ

• Meso Curriculum (ระดับสถานศึกษา): หลักสูตรสถานศึกษาที่โรงเรียนพัฒนาขึ้น

• Micro Curriculum (ระดับห้องเรียน): แผนการจัดการเรียนรู้ของครูแต่ละคน

6.2 Tyler’s Curriculum Rationale (1949)

Ralph Tyler เสนอ Basic Principles of Curriculum and Instruction ในปี 1949 ซึ่งกลายเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาหลักสูตรสมัยใหม่ Tyler เสนอคำถามพื้นฐาน 4 ข้อที่ต้องตอบในการพัฒนาหลักสูตร:

6.3 Backward Design (Wiggins & McTighe)

Grant Wiggins และ Jay McTighe พัฒนา Understanding by Design (UbD) หรือ Backward Design ซึ่งเริ่มจากเป้าหมายปลายทางก่อน แล้วจึงออกแบบย้อนกลับมา มี 3 ขั้นตอน:

• ขั้นที่ 1 — Identify Desired Results (กำหนดผลลัพธ์ที่ต้องการ): ความเข้าใจที่ยั่งยืน (Enduring Understandings) และ Essential Questions คืออะไร

• ขั้นที่ 2 — Determine Acceptable Evidence (กำหนดหลักฐานที่ยอมรับได้): จะรู้ได้อย่างไรว่าผู้เรียนบรรลุเป้าหมาย วางแผนการประเมินก่อนออกแบบการสอน

• ขั้นที่ 3 — Plan Learning Experiences and Instruction (วางแผนประสบการณ์การเรียนรู้): ออกแบบกิจกรรมและการสอนที่จะนำผู้เรียนไปสู่ผลลัพธ์ที่ต้องการ

ข้อดีของ Backward Design: ทำให้การสอนและการประเมินสอดคล้องกัน ป้องกัน “Activity-Itis” (การทำกิจกรรมเพื่อกิจกรรม) และ “Coverage” (การสอนเพื่อจบหนังสือ) โดยไม่คำนึงถึงความเข้าใจ

6.4 หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 (ปรับปรุง พ.ศ. 2560)

หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 เป็นหลักสูตรหลักที่ใช้ในโรงเรียนไทย กำหนดโครงสร้างหลักดังนี้:

8 กลุ่มสาระการเรียนรู้

1. ภาษาไทย 2. คณิตศาสตร์ 3. วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี 4. สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม

2. สุขศึกษาและพลศึกษา 6. ศิลปะ 7. การงานอาชีพ 8. ภาษาต่างประเทศ

สมรรถนะสำคัญ 5 ประการ

1. ความสามารถในการสื่อสาร

2. ความสามารถในการคิด

3. ความสามารถในการแก้ปัญหา

4. ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต

5. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี

คุณลักษณะอันพึงประสงค์ 8 ประการ

1. รักชาติ ศาสน์ กษัตริย์ 2. ซื่อสัตย์สุจริต 3. มีวินัย 4. ใฝ่เรียนรู้

2. อยู่อย่างพอเพียง 6. มุ่งมั่นในการทำงาน 7. รักความเป็นไทย 8. มีจิตสาธารณะ

6.5 การวิเคราะห์ จัดทำ และพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษา

กระบวนการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษามี 6 ขั้นตอน:

• ขั้นที่ 1: วิเคราะห์บริบทและความต้องการ — ศึกษาชุมชน ผู้เรียน นโยบาย

• ขั้นที่ 2: กำหนดวิสัยทัศน์และเป้าหมาย — ระบุผลลัพธ์ที่ต้องการให้เกิดกับผู้เรียน

• ขั้นที่ 3: ออกแบบโครงสร้างหลักสูตร — กำหนดกลุ่มสาระ เวลาเรียน กิจกรรม

• ขั้นที่ 4: จัดทำเอกสารหลักสูตร — เขียน Unit Plans, Course Syllabus, Assessment Plan

• ขั้นที่ 5: นำหลักสูตรไปใช้ — ฝึกอบรมครู จัดสรรทรัพยากร

• ขั้นที่ 6: ประเมินและปรับปรุงหลักสูตร — รวบรวมข้อมูล วิเคราะห์ผล ปรับแก้

สรุปบท

หลักสูตรเป็นหัวใจของการศึกษา ครูต้องเข้าใจทั้งหลักสูตรแกนกลางและหลักสูตรสถานศึกษา รวมทั้งมีทักษะในการออกแบบหน่วยการเรียนรู้โดยใช้หลักการ Backward Design เพื่อให้การสอนสอดคล้องกับเป้าหมายและการประเมินผล

คำถามทบทวน

1. Hidden Curriculum คืออะไร ยกตัวอย่างในบริบทโรงเรียนไทย

2. Tyler’s Rationale มีอิทธิพลต่อการพัฒนาหลักสูตรอย่างไร

3. Backward Design แตกต่างจากการวางแผนสอนแบบดั้งเดิมอย่างไร

4. สมรรถนะสำคัญ 5 ประการของหลักสูตรแกนกลาง 2551 มีอะไรบ้าง

5. ครูมีบทบาทอย่างไรในการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษา

เอกสารอ้างอิง

Tyler, R. W. (1949). Basic principles of curriculum and instruction. University of Chicago Press.

Wiggins, G., & McTighe, J. (2005). Understanding by design (2nd ed.). ASCD.

กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.