วัตถุประสงค์การเรียนรู้ของบท
อธิบายทฤษฎีการเรียนรู้หลัก 4 กลุ่มและนำไปประยุกต์ในการสอนได้
ใช้ Bloom’s Revised Taxonomy ในการออกแบบวัตถุประสงค์การเรียนรู้
อธิบาย Self-Determination Theory และส่งเสริมแรงจูงใจผู้เรียน
ใช้หลักการจิตวิทยาให้คำปรึกษาแบบ Person-Centered ในการดูแลผู้เรียน
5.1 ทฤษฎีการเรียนรู้หลัก 4 กลุ่ม
กลุ่มที่ 1: พฤติกรรมนิยม (Behaviorism)
ทฤษฎีพฤติกรรมนิยมเชื่อว่าการเรียนรู้คือการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่สังเกตได้ซึ่งเกิดจากการตอบสนองต่อสิ่งเร้า นักทฤษฎีสำคัญ ได้แก่:
Ivan Pavlov: การวางเงื่อนไขแบบคลาสสิก (Classical Conditioning) — สุนัขเรียนรู้ที่จะน้ำลายไหลเมื่อได้ยินเสียงกระดิ่ง เพราะเสียงกระดิ่งถูกจับคู่กับอาหารซ้ำๆ
Edward Thorndike: กฎแห่งผล (Law of Effect) — พฤติกรรมที่ตามมาด้วยผลที่พอใจจะถูกทำซ้ำ
B.F. Skinner: การวางเงื่อนไขแบบกระทำ (Operant Conditioning) — การเสริมแรง (Reinforcement) ทั้งบวกและลบ การลงโทษ ตารางการเสริมแรง
การประยุกต์ในชั้นเรียน: ระบบคะแนน การให้รางวัล การสรรเสริญ ตารางเรียน กฎระเบียบในห้องเรียน
กลุ่มที่ 2: ปัญญานิยม (Cognitivism)
ทฤษฎีปัญญานิยมเน้นกระบวนการทางจิตภายใน เช่น ความจำ การประมวลผล การแก้ปัญหา
Jerome Bruner: Discovery Learning — ผู้เรียนค้นพบความรู้ด้วยตนเอง Spiral Curriculum: เนื้อหาเดิมถูกนำกลับมาสอนซ้ำในระดับที่ลึกขึ้น
David Ausubel: Meaningful Learning และ Advance Organizers — การเชื่อมโยงความรู้ใหม่กับโครงสร้างความรู้เดิม
การประยุกต์ในชั้นเรียน: ใช้ Concept Maps, K-W-L Chart, การสรุปความ, การเชื่อมโยงกับชีวิตจริง
กลุ่มที่ 3: คอนสตรัคติวิสต์ (Constructivism)
ทฤษฎีคอนสตรัคติวิสต์เชื่อว่าผู้เรียนสร้างความรู้จากประสบการณ์ตรง การเรียนรู้เป็นกระบวนการเชิงรุกที่ผู้เรียนสร้างความหมายจากประสบการณ์
Cognitive Constructivism (Piaget): ผู้เรียนสร้างความรู้โดยลำพังผ่านการปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม
Social Constructivism (Vygotsky): ความรู้สร้างขึ้นผ่านปฏิสัมพันธ์ทางสังคม
การประยุกต์: Hands-on Learning, Project-Based Learning, Problem-Based Learning
กลุ่มที่ 4: การเรียนรู้ทางสังคม (Social Learning Theory)
Albert Bandura เสนอว่าการเรียนรู้เกิดขึ้นจากการสังเกต (Observational Learning) และการเลียนแบบ (Modeling) แนวคิดสำคัญคือ Self-Efficacy หรือความเชื่อในความสามารถของตนเอง Bandura พบว่า Self-Efficacy ส่งผลอย่างมากต่อความพยายามและความสำเร็จในการเรียน
5.2 Bloom’s Revised Taxonomy (Anderson & Krathwohl, 2001)
Anderson และ Krathwohl (2001) ได้ปรับปรุง Bloom’s Taxonomy เดิม (1956) โดยเปลี่ยนเป็น 2 มิติ:
มิติที่ 1: Knowledge Dimension (ประเภทความรู้)
Factual Knowledge (ความรู้ข้อเท็จจริง): คำศัพท์ ข้อมูลพื้นฐาน
Conceptual Knowledge (ความรู้เชิงมโนทัศน์): หลักการ ทฤษฎี โมเดล
Procedural Knowledge (ความรู้เชิงกระบวนการ): วิธีการ ขั้นตอน เทคนิค
Metacognitive Knowledge (ความรู้เชิงอภิปัญญา): ความรู้เกี่ยวกับกระบวนการคิดของตนเอง
มิติที่ 2: Cognitive Process Dimension (กระบวนการทางปัญญา)
| ระดับ | คำกริยาตัวอย่าง | ตัวอย่างวัตถุประสงค์ |
|---|---|---|
| 1. Remember (จำ) | define, list, recall, identify | นักเรียนสามารถระบุขั้นตอน 4 ขั้นของ Piaget ได้ |
| 2. Understand (เข้าใจ) | explain, describe, summarize, classify | นักเรียนสามารถอธิบาย ZPD ในภาษาของตนเองได้ |
| 3. Apply (ประยุกต์) | use, solve, demonstrate, execute | นักเรียนสามารถใช้ Scaffolding กับผู้เรียนได้ |
| 4. Analyze (วิเคราะห์) | differentiate, organize, compare, break down | นักเรียนสามารถวิเคราะห์จุดแข็งและจุดอ่อนของแผนสอนได้ |
| 5. Evaluate (ประเมิน) | judge, critique, justify, defend | นักเรียนสามารถประเมินประสิทธิภาพของกลยุทธ์การสอนได้ |
| 6. Create (สร้างสรรค์) | design, construct, produce, plan | นักเรียนสามารถออกแบบแผนการสอนที่ใช้ Bloom’s ได้ |
5.3 Self-Determination Theory (Deci & Ryan)
Edward Deci และ Richard Ryan เสนอ Self-Determination Theory (SDT) ซึ่งระบุว่ามนุษย์มีความต้องการพื้นฐานทางจิตใจ 3 ประการที่จำเป็นต่อแรงจูงใจและความเป็นอยู่ที่ดี:
Autonomy (ความเป็นอิสระ): ความต้องการรู้สึกว่าตนเป็นผู้กำหนดชีวิตตนเอง มีทางเลือก ครูส่งเสริมได้โดยให้ทางเลือกในงาน วิธีการเรียน และการประเมิน
Competence (ความรู้สึกมีความสามารถ): ความต้องการรู้สึกว่าตนสามารถทำสิ่งต่าง ๆ ได้ดี ครูส่งเสริมได้โดยตั้งระดับความยากที่เหมาะสม ให้ feedback ที่เป็นประโยชน์
Relatedness (ความสัมพันธ์): ความต้องการรู้สึกเชื่อมต่อและเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม ครูส่งเสริมได้โดยสร้างบรรยากาศห้องเรียนที่อบอุ่น เคารพกัน
Intrinsic Motivation (แรงจูงใจภายใน) คือการทำสิ่งต่าง ๆ เพราะสนุกและสนใจ ในขณะที่ Extrinsic Motivation (แรงจูงใจภายนอก) คือการทำเพื่อรางวัลหรือหลีกเลี่ยงโทษ SDT ชี้ว่าแรงจูงใจภายในส่งผลต่อการเรียนรู้ที่ลึกซึ้งและยั่งยืนกว่า
5.4 จิตวิทยาให้คำปรึกษาสำหรับครู
Carl Rogers พัฒนา Person-Centered Approach ซึ่งเน้นคุณค่าและศักยภาพของมนุษย์ แนวคิดนี้มีหลักการ 3 ประการที่ครูสามารถนำไปใช้:
Empathy (ความเข้าใจเชิงอารมณ์): ความสามารถในการเข้าใจความรู้สึกของผู้เรียนจากมุมมองของเขา ไม่ตัดสิน
Unconditional Positive Regard (การยอมรับอย่างไม่มีเงื่อนไข): ยอมรับและให้คุณค่าแก่ผู้เรียนทุกคนโดยไม่มีเงื่อนไข ไม่ว่าจะมีพฤติกรรมหรือผลการเรียนอย่างไร
Congruence/Genuineness (ความแท้จริง): ครูแสดงตัวตนที่แท้จริง ไม่แสดงบทบาทที่ไม่ใช่ตนเอง
ทักษะ Active Listening (การฟังอย่างตั้งใจ) ประกอบด้วย: การให้ความสนใจอย่างเต็มที่ การสบตา การสะท้อนความรู้สึก การถามคำถามเปิด และการหลีกเลี่ยงการขัดจังหวะ เมื่อผู้เรียนมีปัญหาที่ซับซ้อนเกินกว่าครูจะช่วยได้ ครูต้องรู้จักส่งต่อ (Referral) ให้นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ หรือผู้เชี่ยวชาญที่เกี่ยวข้อง
สรุปบท
จิตวิทยาการศึกษาให้ครูเข้าใจว่าการเรียนรู้เกิดขึ้นอย่างไร ทั้งในมิติของพฤติกรรม ปัญญา และสังคม Bloom’s Taxonomy ช่วยออกแบบวัตถุประสงค์ที่ชัดเจน SDT ช่วยส่งเสริมแรงจูงใจภายใน และจิตวิทยาให้คำปรึกษาช่วยให้ครูดูแลผู้เรียนอย่างองค์รวม
คำถามทบทวน
เปรียบเทียบทฤษฎีพฤติกรรมนิยมและคอนสตรัคติวิสต์ในด้านมุมมองต่อการเรียนรู้
Bloom’s Revised Taxonomy มีมิติใดบ้าง และนำไปใช้ออกแบบวัตถุประสงค์อย่างไร
ความต้องการ 3 ประการใน SDT มีผลต่อแรงจูงใจการเรียนอย่างไร
ครูควรฟังผู้เรียนอย่างไรเพื่อให้เกิดความไว้วางใจ
Self-Efficacy ของ Bandura สัมพันธ์กับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนอย่างไร
เอกสารอ้างอิง
Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (Eds.). (2001). A taxonomy for learning, teaching, and assessing. Longman.
Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice Hall.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Plenum.
Rogers, C. R. (1969). Freedom to learn. Charles E. Merrill.